Musisz zainstalować flash player pobierz instalator








СЫС

Паэзія 0909

Художник, вынесший на обложку и форзацы посмертной книги Анатоля Сыса кусок грубой льняной холстины, не просто иллюстрировал таким образом ее название. Он одел поэта так, как одевали в средние века юродивых, чьим языком разговаривал Бог. СЫС Сборник «Лён» Сыса уже стал для белорусской поэзии ХХI века тем же  чем «Вянок» Богдановича стал для поэзии века ХХ. Писать стихи в нашей стране можно будет теперь только с оглядкой на него. Его будут цитировать, замещая собственное поэтическое скудоумие реминисценциями из Сысова поэтического мира. Пока он был жив, это казалось стыдным: юродивых грабить во все времена считалось делом непотребным, отчего чрезвычайным событием стало описанное в пушкинском «Борисе Годунове»: Обидели юродивого, отняли копеечку… Да Сыс сам себя тоже воспринимал как юродивого. Это был осознанный выбор: шэсць крыжоў на грудзёх звіняць, як вярыгі ці кайданы Он при жизни своей почти не воспринимался

Паэзія 0909

как классик. Он был живой, ходил по улицам, периодически занимал деньги, наседал с ему одному присущим напором в кафе Дома (тогда еще) Литератора на собеседника. Одна околокультурная дама, чей вклад в становление белорусской культуры свелся к стучанию то ли в бубен, то ли в тарелку на перфомансах молодой белорусской поэзии 1980-х гг., сказала мне: «Сыс?! Он же алкоголик!» И вид в этот момент был такой у нее, точно никогда не читала откровения самого Сыса: Ёсць прыгожыя словы. Прыгожых паэтаў няма… При этом цену стихам его – знала. Я п’ю адзін чырвонае віно і вам налью, а мне крыві наліце, сваёй крыві – чужой не падманіце, я п’ю адзін, я кроў не піў даўно. Как им можно было не знать цены?! Ходзіць кругам усявышні сейбіт, поўню з сонцам за сабой вядзе, лёс зямны адбіты ў зорным небе, як аблічча сейбіта ў вадзе. Строки Сыса смерчем поднимаются с земли, унося прах ее  пыль ее  грязь и боль ее – туда, в небеса, чтобы там Всевышний Сеятель освятил этот грешный земной «месседж», придал ему иной статус – статус Слова Поэта. кожны мой золак пачынаецца з сонца як пергаменты Слова пачыналіся з чырвонай літары а паганскія святы з ахвярнай крыві Богу Солнца бо спачатку было Солнца і Солнцам быў Я і выкрэсіў Я вам Слова і пачалося яно з крыві Ігара Солнце, Слово, Дух, Я – вот главные герои поэзии Сыса. «Я» становится вровень с вечными понятиями не потому, что Сыс – эгоцентрист. Просто Поэт для него – медиум, посредник между Вечностью и Временем, в котором живет. Его устами говорит Дух. Сейчас, когда Сыса уже нет, и его творчество впервые представлено читателю настолько полно, становится очевидно, что его тексты откровенно сакральны. Не только потому, что там Бог поминается чаще, чем у кого-либо из его поэтических ровесников. Его образная система демонстрирует гораздо большую и более искреннюю веру, чем у иного живого классика, перелагающего псалмы. Просто для переложения псалма достаточно быть талантливо-начитанным человеком. А у Сыса вера кровоточила. Жизнь Сыса, встающая со страниц сборника «Лён», и особенно – с фотографий, впервые вынесенных на обозрение читательской аудитории, – именно такая жизнь, жизнь Духа, а не событий, жизнь Слова, а не происшествий. Мы видим его среди родни, друзей, возле памятников и рядом с поэтами. Ничего не происходит. Только кадр от кадра взгляд становится все более отстраненным, точно захлопывается дверь, за которой какая-то тайна. Удивительна фотография Анатолия Клещука,

Паэзія 0909 я яшчэ не попел і не прысак пакахай мяне такім як ёсць — ў боскіх іскрах і ў шампанскіх пырсках Ягамосць!

сделанная в 1988 году: Анатоль Сыс перед заседанием «Тутэйшых». Стоит молодой парень в «мастерке» от спортивного костюма и джинсах. Ветер поднял его чуб. Взгляд, устремленный кудато – не то  чтобы за пределы кадра, но за пределы жизни и времени. Это – Поэт. Поэты – одинокие люди. Сто разоў па сябрах бедаваў я самотна, дождж, як слёзы, сцякаў па расчыненых вокнах. Я верлібры сябрам прысвячаў сторадковыя, засяваў іх пяшчотай, нібы поле жытнёвае. Я сяброў частаваў стогадовымі вінамі, каб мяне ў злыбяду аднаго не пакінулі. Ды аднойчы, калі іх прыход адзначалі, было выпіта ўсё, і віна не падалі, ды аднойчы, калі, нібы птушкікалібры, задрамалі ў палёце мае вершыверлібры, – я застаўся адзін. І са мной разам плакаў мной забыты суздром, мой любімы сабака. Страшные своим

Паэзія 0909 Беларусь мая, мая магіла, з бел чырвона белага радна ці кашулю мне на смерць пашыла? Беларусь мая, мая магіла, ты ж адна ў мяне, як ёсць адна.

одиночеством поздние снимки Сыса потрясают своей символической значительностью. Вот Сыс на минской улице – летом 1999 года. Улица – пуста! День, лето, хорошая погода. И – одинокий поэт. Вот он в Горошкове, сидит на стерне, на узкой полоске поля, со страшной радостью в глазах обнимая ребенка. Не своего ребенка. И снимок 1998 года – где Сыс рядом с составителем своей будущей посмертной книги, Михасем Скоблой. Будь я составителем этой книги, ни за что не решился опубликовать этот кадр при собственной жизни. Потому что разница между двумя поэтами – домашним романтиком Скоблой и яростным юродивым Сысом с потухшими углями глаз – с опустевшими от внутренней нескончаемой боли глазницами – именно на этом снимке становится особенно очевидной. Прабач, паэт, прабач ты мне, расстрыга, але я не магу цябе чытаць – да берага скакаць па слізкіх крыгах, бо ўжо стаміўся ісціну шукаць, бо разумею, што плыву на крызе і што, падчас праводзінаў маіх, мой грэх адпусціць чалавек у рызе, які калісьці і мяне расстрыг. Если каждый поэт – служитель Божественного Слова, то Сыс – на самом деле еретик-расстрига, не желающий подчиниться канонам того храма, в котором призван служить. И я вспоминаю тех, кто выступал на прощальной панихиде в Доме (тогда еще) Литератора, в помещении библиотеки, где были похоронены многие книги других белорусских литераторов (вроде бы – литераторов), которые так и останутся похороненными, вмурованными в стены книжных стеллажей. Выступали маститые деятели литературы,

Паэзія 0909

заслуженные, обремененные популярностью, премиями и томами избранных сочинений. Так иерархи, князья церкви, отпевают своего собрата, ими же молчаливо отданного на муки, а затем подлежащего канонизации. Правильно. Только он  страдавший при жизни, сможет посмертно совершать чудеса приобщения к высшей истине Слова. Сыс если и был мучеником, то – мучеником собственного дара. В пушкинском «Пророке» шестикрылый серафим совершает над поэтом страшный обряд посвящения – здесь и рассечение груди мечом с заменой сердца пылающим пламенем, и вырывание языка, и менее подробно описанные, но не менее жутковатые в общем контексте действия с глазами и ушами. Итогом может стать только боль: Как труп в пустыне я лежал… Собственно говоря, единственная роль, которую Бог отвел Анатолю Сысу, – та же самая. Если он не вещал Истину стихами, он был мертв. Он знал свою судьбу, как знал свою судьбу каждый пророк: трэба выйсці насустрач сваёй Галгофе Отсюда те самые потухшие глаза – на снимке рядом с таким жовиально пышноусым Скоблой. Стихов уже не было. Было ощущение неизбежного. Паэзія – як рэлігія, паэт – яе вечны Бог, але, быццам раб, вярыгамі закуты з плячэй да ног. Грубое льняное полотно, в которое закутана посмертная книга Сыса, сродни тем льняным дерюгам, в которых закутывали юродивых, опуская их могилу. Лён – природный антисептик, не дающий разрушиться плоти непризнанного пророка. Он сохранит надежнее, чем величавый гроб из красного дерева. Аляксандар Фэдута Надта хочацца ў вырай. Мая белая лебедзь, а ці хочаце Вы ў рай? Мне хацелася б ведаць, мне хацелася б ведаць, мне хацелася б верыць, што Вы хочаце ў вырай, мая мілая лебедзь. Хутка восеньскі вецер прынясе павуціну, сумны восеньскі вечар прыйдзе ў Вашу хаціну, а пад раніцу шэрань — і не ўбачыць прасвету, у нябёсах у шэрых я растану без следу. Надта хочацца ў вырай, мая сумная лебедзь, ляцім! З мірам, як з лірай, чарада нас прывеціць, і мой сум не прыкмеціць, мая белая лебедзь, мая мілая лебедзь. АПОШНІ ВЕРШ

Паэзія 0909

На вуліцы халодна і сцюдзёна – вецер ды яшчэ з дажджом і снегам. Так, як і мае быць напрыканцы лютага. Я сыходзіў з рэдакцыі, а ён сядзеў у калідоры пад сцяной, у цемры, заціскаў у кулаку недапалак. Мы абняліся – шчыра. Узрадавана—даўно не бачыліся. Ад Толіка патыхала недагледжаннасцю, беднасцю, якая мяжуе з жабрацтвам, танным тытынём і чарнілам. Не тым, якім пішуць геніяльныя вершы, а – якое п’юць, ад якога перакошвае твар, і якое нават не заядаюць… Толік прыехаў раніцай з Гарошкава. Як для вёскі, то ён быў апрануты можа і занадта, а для сталіцы – бомж-бамжом. Твар зямлісты. Схуднелы. Лоб разбіты з падсохлым карэлым шнарам. Вока пабліскала ў чорнай гематоме вачніцы. Барада рэдкая, неахайная. Правая рука пабітая, распухлая. Ад поціску Сыса перакрывіла. — Як ты? — Заябло сядзець, халодна тамака. Во прыехаў, а тут нікога нямашака. – як і раней, ён гаварыў гучна і не звяртаў увагі на тых, хто праходзіў побач. — А што ты тут стаіш? — Дык тут цёпла – грэюся. – сказаў і засмяяўся. – У хаце нават пачытаць няма чаго, ўсё паперачытаў. — Пішыш? — Нахуя? Каму яно трэба тое. — Мне. Неяк імгненна уявілася старая вясковая хата. Вялікая астылая печ. Каламутныя вокны. Чэзлыя кветкі на падваконнях, кіслы пах, пры вакне стол, засланы зцёртай цыратай, а на стале колькі надкусаных яблыкаў, і брудная скрыначка запалак… А за вокнамі чорны згалелы сад, мокры плот, сіні брудны трактар, які перавальваецца па разбітай дарозе…

Паэзія 0909

Я ніколі не быў у Гарошкаве, хоць Толік колькі разоў і запрашаў мяне ў госці. І маці ягоная прасіла прыехаць… — А дровы у цябе там ёсць? — А табе яно трэба? — Надоўга прыехаў? Толік пачаў абмацваць кішэні, шукаць запалкі. Я пстрыкнуў запальнічкай. Сыс тыцнуўся недапалкам у агеньчык. — Бляха, бараду спаліш.—Зацягнуўся і засмяяўся. У калідоры бухнулі дзверы. Пачуліся галасы. — Папрыходзілі. Хадзем вып’ем. Ты што са мной і выпіць грэбуеш? — Я не хачу. — З людзямі пасядзіш. Пагаворым. А ты думаеш я хачу?.. Я паціснуў плячыма, а ён дадаў узбуджана. — Хачу і выпью. Мы ўвайшлі ў казённы рэдакцыйны пакой “Маладосці” на чатыры сталы. Два хлопцы – супрацоўнікі часопіса замітусіліся, пачалі выконваць Толікавы загады. З пад стала Сыс выцягнуў і паставіў дзве бутэлькі “чарніла” “Родны кут” і тры пластыкавых кубкі. Хутка разліў віно. Распрануўся. Валасы папрыклейваліся да разбітага ілба. Сыса калаціла і ён ледзь стрымліваўся. Нават не дачакаўся пакуль другія возьмуць у рукі свае пластыкавыя кубкі хутка выпіў і тут жа наліў сабе наноў. Ягоная майка была ў дзірках – слядах тытуня, які сыпаўся з запаленай цыгарэты. Увайшоў Лёня Галубовіч. Павітаўся. Ён выглядаў у параўнанні з Сысом англійскім лордам. Чысты, паголены, акуляры на ланцужку. На нашу кампанію Галубовіч паглядзеў са спачуваннем. — Узяў бы ты, Сыс, да верш які напісаў. А я б яго надрукаваў. – сказаў Галубовіч. — Няўжо надрукуеш? — Сыс наліў і выпіў. — Вы б хоць зачыніліся, а то… – Галубовіч сабраўся сыходзіць. — Пайшлі вы ўсе нахуй, каго мне баяцца… а ты пачакай Лёнік, я табе зараз верш прачытаю. Галубовіч спыніўся ў парозе. А потым зрабіў крок назад. — Напісаў я адзін верш. Пачакай знайсці толькі б яго… Толік пачаў п’яна абмацваць кішэні. Галубовіч паглядаў на сысову ваўтузьню з недаверам. — Во ён тутака, ёсціка… А ты думаў жарцікі табе. У руцэ калацілася аляпаватая паштоўка. Сыс яшчэ выпіў. Ён хваляваўся. Сыс заўсёды хваляваўся, калі чытаў вершы. І бяз розніцы колькі слухачоў – адзін, ці тысяча. — Пчаліная матка… – Толік выдыхнуў словы і змоўк. З падбітага вока выкацілася слязіна. Заблішчэла на шчацэ. Усе маўкліва і насцярожана чакалі. — Хулі прыціхлі? А… Пчаліная матка… Гэта ад Сабіны паштоўка, любіць яна мяне… Не верыце? — Да чытай ты! – прыкрыкнуў Галубовіч. І Сыс прачытаў… Ведаў цану свайму вершу. І чытаў так, што я ўцягнуў галаву ў плечы, напружыўся і адпусціла толькі калі Сыс заплакаў. Мне захацелася выпіць… А потым Толіка панесла. Ён то плакаў,

Паэзія 0909

то рагатаў, то лез да ўсіх абдымацца-цалавацца. Пачынаў крычаць і сварыцца. Хваліў усіх запар, а сябе найперш. Ганіў усіх, а сябе найперш. Крычаў, што ўсе гаўно, а ён абвянчаны з паэзіяй і піць не кіне аніколі. Галубовіч прымусіў перапісаць верш на асобны ліст. А калі Сыс перапісаў яго, то Лёня пайшоў верш перадрукоўваць. Сыс расплакаўся. Расхваляваўся. Высмаркаўся ў паштоўку з вершам і папрасіўся ў прыбіральню. Павел Гаспадыніч павёў пьянага паэта, пад руку, як жанчыну. Скамечаная аляпаватая паштоўка ад нейкай Сабіны ляжала ў сметніцы. Я незаўважна сыйшоў. На вуліцы было сцюдзёна. А мне было ўсё адно. Я не зайздросціў Сысу… Немагчыма зайздросціць смяротнахвораму, нават калі ён геній. Праз месяц той верш быў надрукаваны ў “ЛіМе”. ПЧАЛІНАЯ МАТКА Начаваў я вульлі Пад крылом у пчалінае маткі Пчолы казкі гулі Трутні ноч Казыталі мне пяткі А пад раніцу твар Спаласнуўшы пчаліным гавенцам Дзе мядовы аўтар Перад маткаю стаў на каленцы Каб дазволіла мне Пад крылом да вясны зімаваці Маці ўмёрла ў мяне Хоць на зімку пабудзь маёй маці На наступны дзень я зайшоў у той казённы рэдакцыйны пакой на чатыры сталы. Пластыкавая сметніца ў куце была парожняя. Мінск. 20.09.05. Уладзімір Сцяпан *** ПАДАРУНАК

Паэзія 0909

Без мяне будуць жаць і губляць з пераспелых калоссяў залатыя зярняты на Белую нашу зямлю, птушкі іх падбяруць як падзяку за жніўныя песні, хто ў крыле, а хто ў дзюбе у гнёзды свае прынясуць. Без мяне прарастуць у зямлю жаўруковыя гнёзды, і, шануючы звычай, іх жнеі сярпом абмінуць. Чарговынечарговы з’езд пісьменнікаў. Зала ў Доме Літаратара марудна запаўняецца. Нехта уладкаваўся, нехта шукае сабе месца. Гамана. Прывітанні. На сцэне топчуцца, дастаўляюць крэслы, правяраюць мікрафон. Карацей, усё, як заўсёды. З’яўляеецца Сыс. Ён яшчэ не п’яны, але ў прадчуванні. Рукаецца, абдымаецца, гучна вітаецца. Абводзіць позіркам залу – бача мяне, узмахвае рукой і крычыць. “Здароў, Сцяпан!” вытрымлівае паўзу (ён гэта мог). “Чытаў твае вершы… Гэтыя, як іх тамака, забыўся бляха… А во – хокка. Слухай, і я склаў адну…”— Толікаў голас ляціць над галовамі. Купаўся ў снезе Купала. Аж зімародкі пазайздросцілі. Пра што быў той з’езд – забі, не згадаю. Застаўся адно верш, які праляцеў праз залу. Уладзімер Сьцяпан